Jak przygotować się do badania sprawozdania finansowego?
W Polsce obowiązek badania sprawozdania finansowego wynika bezpośrednio z przepisów Ustawy o rachunkowości [dalej ?Ustawa?]. Art.?64 Ustawy wymienia podmioty zobowiązane do badania rocznych sprawozdań finansowych oraz warunki, których spełnienie powoduje, że badanie staje się obowiązkowe. Obowiązkowi podlegają m.in. spółki kapitałowe, które w roku poprzedzającym rok, za który sporządzone jest sprawozdanie finansowe spełniły kryteria wielkościowe:
- średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,
- suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 3 125 000 euro,
- przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 6 250 000 euro.
Powyższe oznacza, że po sporządzeniu sprawozdania finansowego na dzień 31.12.2025 rok można już określić, czy sprawozdanie finansowe kolejnego roku będzie podlegało obowiązkowemu badaniu przez biegłego rewidenta. Spełnienie kryteriów może być sygnałem do rozpoczęcia poszukiwań odpowiedniej firmy audytorskiej. Przypominamy również, że zgodnie z art. 66 ust. 5 Ustawy umowa o badanie powinna zostać zawarta na okres nie krótszy niż dwa lata.
Zarząd jednostki, który podpisuje sprawozdanie finansowe, ponosi odpowiedzialność za jego rzetelność i zgodność z przepisami (art.?4 ust. 5 i art. 52 Ustawy). Badanie sprawozdania finansowego wykonane przez niezależnego biegłego rewidenta jest oceną tej rzetelności i ? jeśli zostanie przeprowadzone właściwie ? realnym wsparciem procesu zarządzania, kontroli wewnętrznej i komunikacji z otoczeniem rynkowym. Należy podkreślić, że zgodnie z tym samym artykułem, umowa o badanie sprawozdania finansowego powinna zostać zawarta w terminie umożliwiającym przedstawicielom firmy audytorskiej udział w inwentaryzacji znaczących składników majątku.
Przygotowanie do badania ? kluczowe obszary, na które zwraca uwagę audytor
Prawidłowe przygotowanie sprawozdania finansowego i pełnej dokumentacji księgowej jest fundamentem sprawnego badania. Biegły rewident ocenia nie tylko wartości ujęte w księgach rachunkowych, lecz także sposób ich ujęcia, procesy decyzyjne i zgodność działań jednostki z obowiązującymi przepisami. Poniżej przedstawiamy kluczowe dla badania sprawozdania finansowego obszary.
1. Kompletne zamknięcie ksiąg rachunkowych i uzgodnienia sald
Na dzień bilansowy księgi rachunkowe powinny być zamknięte kompleksowo (oprócz ostatniego miesiąca, gdyby pojawiły się korekty do wprowadzenia ? ewentualnie), a rozbieżności wyjaśnione. Audytor będzie oczekiwał, że konta rozrachunków będą uzgodnione i poparte dokumentami źródłowymi, salda bankowe potwierdzone oficjalnymi potwierdzeniami bankowymi, a zapisy księgowe skompensowane zgodnie z zasadami rachunkowości. Wszelkie salda końcowe i obroty na kontach księgowych powinny być poparte wyliczeniami i dowodami źródłowymi. Dobrze przygotowane uzgodnienia umożliwiają sprawną weryfikację sprawozdania i minimalizują potrzebę późniejszych korekt, co przekłada się na efektywność całego procesu badania.
2. Rzetelna dokumentacja przebiegu inwentaryzacji
Zgodnie z przepisami (Rozdział 3 Ustawy) jednostka ma obowiązek przeprowadzenia inwentaryzacji składników majątku i zobowiązań w określonych terminach i formach. Audytor będzie oczekiwał kompletnej dokumentacji dotyczącej inwentaryzacji wszystkich pozycji sprawozdawczych (nie tylko zapasów) składającej się z: protokołów, arkuszy spisowych, uzasadnień dla różnic inwentaryzacyjnych oraz potwierdzeń dla składników niematerialnych lub tych, które nie podlegają spisowi z natury. Starannie przygotowane materiały inwentaryzacyjne umożliwiają szybką ocenę rzetelności wyceny aktywów i zobowiązań.
3. Analizy i uzasadnienia dla pozycji wymagających profesjonalnego osądu
Audytor zwróci szczególną uwagę na pozycje wymagające subiektywnej oceny zarządu lub przyjęcia istotnych założeń, takie jak odpisy aktualizujące należności, rezerwy czy testy na utratę wartości aktywów. Przygotowanie szczegółowych kalkulacji wraz z opisem zastosowanych kryteriów i metodologii pozwala audytorowi szybciej zrozumieć przyjęte założenia i znacząco ogranicza liczbę dodatkowych pytań w trakcie badania.
4. Dostęp do istotnych umów i dokumentów
Biegły rewident będzie analizował dokumenty, które mogą mieć znaczący wpływ na sprawozdanie finansowe, tj. umowy kredytowe, leasingowe, kontrakty handlowe o dużej wartości lub długoterminowe, a także uchwały organów jednostki. Pełny i uporządkowany dostęp do tych materiałów jest niezbędny podczas badania sprawozdania finansowego. Warto więc przygotować je jeszcze przed rozpoczęciem czynności związanych z badaniem.
Wybór audytora ? decyzja strategiczna
Decyzja o wyborze biegłego rewidenta przeprowadzającego badanie sprawozdania finansowego stanowi jeden z kluczowych elementów przygotowania do badania sprawozdania finansowego. W Polsce liczba aktywnie wykonujących zawód biegłych rewidentów jest ograniczona ? z 4 841 osób wpisanych do rejestru, jedynie około połowa faktycznie świadczy usługi audytorskie (dane na styczeń 2025 - link). W tej sytuacji stabilność współpracy oraz możliwość wsparcia jednostki w wyjaśnianiu trudnych kwestii księgowych i procesowych stają się kluczowymi czynnikami wpływającymi na sprawny przebieg badania.
Biegły rewident nie tylko weryfikuje zgodność sprawozdania z przepisami, lecz także wspiera jednostkę w identyfikacji ryzyka, usprawnieniu procesów kontrolnych oraz podnoszeniu jakości raportowania. Wybór właściwego partnera minimalizuje ryzyko nieprzewidzianych korekt czy opóźnień, które w praktyce mogą przekładać się na dodatkowe koszty i komplikacje.
