Planowana nowelizacja VAT: na co należy się przygotować?
Procedowana nowelizacja ustawy o VAT została przedstawiona jako kolejny krok w kierunku ograniczania obciążeń administracyjnych przedsiębiorców. I rzeczywiście – część rozwiązań ma uprościć rozliczenia oraz wyeliminować obowiązki, które dziś mają głównie techniczny charakter.
W praktyce nie jest to jednak wyłącznie pakiet deregulacyjny: projektowane przepisy przewidują także nowe mechanizmy uszczelniające, które mogą generować dodatkowe koszty „obsługi” VAT i przenosić część ryzyka podatkowego z nieuczciwego sprzedawcy na jego kontrahenta.
Zasadnicza część przepisów ma wejść w życie od 1 stycznia 2027 r.
Na co więc należy się przygotować?
Największa korzyść: więcej automatyzacji, mniej formalności
Spis z natury
Dla większości firm korzystne mogą okazać się przede wszystkim rozwiązania ograniczające obowiązki, które nie wpływają bezpośrednio na wysokość podatku, a generują dodatkową pracę administracyjną. Procedowana nowelizacja przewiduje rezygnację z obowiązku składania odrębnej informacji o kwocie podatku należnego wynikającej ze spisu z natury. Informacja ta ma być wykazywana bezpośrednio w deklaracji za właściwy okres, bez składania osobnego zawiadomienia.
WNT środków transportu
Uproszczenia mają objąć również WNT środków transportu. Pakiet zmian proponuje uchylenie szczególnego obowiązku zapłaty VAT w terminie 14 dni przy WNT środka transportu, ale pozostawia obowiązek złożenia informacji o nabyciu środka transportu. Jeżeli niniejsze rozwiązanie wejdzie w życie, może znacząco wpłynąć na poprawę płynności finansowej przedsiębiorców kupujących samochody lub inne środki transportu z UE, którzy zyskają dodatkowy czas na rozliczenie VAT.
Import towarów
Projektowana zmiana przepisów ma również doprecyzować zasady rozliczania VAT od importu towarów, w tym sytuacje, w których wysokość należności celnych, a w konsekwencji również VAT, zostaje ustalona dopiero po dokonaniu pierwotnej odprawy. Jednym z zakładanych efektów jest ograniczenie ryzyka naliczania odsetek od VAT importowego w przypadkach, w których opóźnienie nie wynikało z działania podatnika.
TAX FREE
Przygotowywana nowelizacja przewiduje wprowadzenie tzw. e-odprawy TAX FREE. Rozwiązanie to ma umożliwić podróżnym samodzielne i dobrowolne zadeklarowanie wywozu towarów poza UE za pomocą terminala TAX FREE oraz uzyskanie elektronicznego potwierdzenia tego wywozu. Ma to być kolejny krok w kierunku automatyzacji istniejących procedur i sukcesywnego zastępowania części czynności manualnych rozwiązaniami cyfrowymi.
Biała lista VAT
Istotnym udogodnieniem wynikającym z procedowanego projektu jest także, postulowane przez przedsiębiorców, umożliwienie sprawdzania w wykazie podatników VAT statusu podatnika do 5 lat wstecz. Zmiana ta miałaby duże znaczenie praktyczne m.in. przy kontrolach, audytach oraz weryfikowaniu prawidłowości rozliczeń.
Kasy fiskalne
Projekt ustawy nowelizującej zawiera także przepisy mające uporządkować obowiązki związane z zakończeniem używania kas rejestrujących. Według proponowanych zmian, podatnik kończący działalność (albo pracę na danej kasie fiskalnej) ma być zobowiązany do złożenia do właściwego naczelnika urzędu skarbowego wniosku o jej wyrejestrowanie. Niedopełnienie tego obowiązku ma być zagrożone karą pieniężną w wysokości 300 zł. Kolejna zmiana dotyczy starszych urządzeń – projekt nowelizacji rozszerza zakaz wymiany pamięci fiskalnej na kasy z papierowym lub elektronicznym zapisem kopii, co może prowadzić do stopniowego wycofywania takich kas z eksploatacji, jeżeli powyższa zmiana wejdzie w życie.
Skład VAT: nowość w podatku od towarów i usług
Jedną z najbardziej interesujących projektowanych zmian, szczególnie dla firm uczestniczących w międzynarodowych łańcuchach dostaw, może okazać się planowane wprowadzenie całkiem nowej procedury tzw. „składu VAT”. Rozwiązanie to ma umożliwić czasowe odroczenie momentu rozliczenia VAT dla towarów objętych procedurą. Zgodnie z obecnym brzmieniem procedowanej ustawy towary mają móc pozostawać w składzie VAT przez maksymalnie 24 miesiące, a przy spełnieniu określonych warunków dla wybranych dostaw krajowych i WNT korzystać ze stawki 0% VAT.
Jeżeli rozwiązanie zostanie uchwalone, jego największą wartością może być przesuniecie momentu ekonomicznego rozliczenia/finansowania podatku VAT. Skład VAT nie ma być jednak rozwiązaniem „bezobsługowym”. Procedura ma wymagać spełnienia ustawowych warunków, uzyskania zezwolenia, prowadzenia szczegółowej elektronicznej ewidencji i precyzyjnego zarządzania przepływem towarów. Dlatego ewentualna decyzja o wdrożeniu powinna być poprzedzona rachunkiem korzyści biznesowych.
Odpowiedzialność solidarna: mniej formalności, więcej ryzyka?
Największe wątpliwości budzi natomiast proponowane rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej nabywcy na określone usługi niematerialne, m.in. doradcze, zarządcze, rachunkowo-księgowe, reklamowe, badawcze i wybrane usługi informatyczne.
Zgodnie z projektowaną zmianą – nabywca może odpowiadać za zaległość VAT usługodawcy, jeżeli w chwili transakcji wiedział lub miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że podatek nie zostanie wpłacony. Mechanizm ma znaleźć zastosowanie, gdy spełnione zostaną powyższe przesłanki, a kwota należności ogółem wynikająca z faktury osiągnie próg 15.000 zł albo gdy łączna wartość tych usług nabywanych od jednego usługodawcy w danym miesiącu przekroczy 50.000 zł netto.
W toku konsultacji rozwiązanie to spotkało się z krytyką. Opiniodawcy wskazywali m.in. na ryzyko ograniczenia konkurencji małych podmiotów, ponieważ nabywcy mogą preferować dużych, rozpoznawalnych dostawców tylko po to, aby ograniczyć ryzyko podatkowe. Podnoszony był także problem dysproporcji – jeżeli nabywca ma ponosić odpowiedzialność za cudzą zaległość, ustawodawca powinien zapewnić mu konkretne, proporcjonalne narzędzia ochrony. Na etapie senackim przyjęto poprawkę wzmacniającą tę ochronę: zapłata z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności ma wyłączać odpowiedzialność solidarną bez przewidzianego w wersji sejmowej zastrzeżenia odwołującego się do art. 108c ust. 3 ustawy o VAT. Jeżeli Sejm utrzyma tę poprawkę, split payment może stać się kluczowym narzędziem ograniczania tego ryzyka.
Aktualny kształt regulacji powoduje jednak, że solidarna odpowiedzialność za zaległości kontrahenta w VAT przestaje być wyłącznie problemem podatkowym. Nowelizacja może wpłynąć na konieczność zmiany procesu zakupowego: wprowadzenia dodatkowej weryfikacji nowych dostawców i dokumentowania okoliczności zawarcia transakcji – w sposób, który nie został jednoznacznie sprecyzowany. W efekcie jedna z najbardziej „uszczelniających” zmian może generować największy dodatkowy koszt organizacyjny „obsługi” VAT.
Wykonanie wyroków TSUE
Pakiet zmian obejmuje również dostosowanie polskich regulacji do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE. W następstwie wyroku C-697/20 ma być możliwe traktowanie osób fizycznych prowadzących samodzielnie działalność rolniczą w ramach wspólnego gospodarstwa jako odrębnych podatników VAT. Z kolei wykonanie wyroku C-273/16 ma prowadzić do rozszerzenia możliwości stosowania stawki 0% VAT do określonych usług bezpośrednio związanych z importem, jeżeli ich wartość została uwzględniona w podstawie opodatkowania importu.
Na dzień publikacji niniejszego tekstu (21 sierpnia 2026 r.) procedowana nowelizacja VAT pozostaje na etapie prac legislacyjnych, co znaczy, że jej ostateczny kształt może jeszcze ulec zmianie. Aktualnie akt oczekuje na rozstrzygnięcie przez Sejm o 10 poprawkach zaproponowanych przez Senat.
Linki umożliwiające śledzenie dalszego przebiegu procesu legislacyjnego zamieszczamy poniżej:
