Rozstrzyganie wątpliwości na korzyść strony – również w zakresie stanu faktycznego
Z dniem 4 listopada 2025 r. weszła w życie nowelizacja ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, która wprowadza do Ordynacji podatkowej zasadę rozstrzygania wątpliwości w zakresie stanu faktycznego na korzyść strony. Tym samym, w świetle Ordynacji podatkowej, wszelkie niedające się rozstrzygnąć wątpliwości zarówno w zakresie stanu prawnego, jak i stanu faktycznego, powinny być rozstrzygane na korzyść podatnika.
Zgodnie z wprowadzonym art. 122 § 2 Ordynacji podatkowej, w postępowaniu podatkowym wszczętym z urzędu niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzyga się na korzyść strony, z wyjątkiem przypadków gdy:
- w postępowaniu uczestniczą strony o spornych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy innych osób;
- przepisy prawa wymagają od strony wykazania określonych faktów;
- sprzeciwia się temu ważny interes publiczny, w tym istotny interes państwa.
Po pierwsze, należy rozpocząć od stwierdzenia, iż zasada ta będzie miała wyłącznie zastosowanie do postępowań podatkowych wszczętych z urzędu, a więc postępowań, w których organ podatkowy kwestionuje rozliczenia dokonane samodzielnie przez stronę. Zasada ta nie będzie miała więc zastosowania m.in. w sytuacjach, w których podatnik domaga się od organu podatkowego stwierdzenia nadpłaty.
Po drugie, przepisy wskazują, że rozstrzyganie wątpliwości dotyczyć będzie wyłącznie wątpliwości, których „nie da się usunąć”. W tym miejscu warto przypomnieć, że organy podatkowe w świetle art. 122 Ordynacji podatkowej obowiązane są do podejmowania wszelkich działań niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, niezależnie od tego, czy będą to okoliczności korzystne, czy niekorzystne dla strony. W gruncie rzeczy organ podatkowy w postępowaniu podatkowym powinien zachowywać się jak obiektywny arbiter, który bazując na swojej wiedzy i doświadczeniu uwzględniać będzie wszystkie okoliczności stanu faktycznego, aby w sposób zgodny z prawdą odzwierciedlić faktyczny przebieg np. określonej relacji gospodarczej.
Biorąc pod uwagę głęboko zakorzeniony fiskalizm organów podatkowych, należy brać pod uwagę możliwość, że przedmiotowa zasada nie spotka się z uznaniem organów podatkowych, zaś faktyczne zastosowanie tej zasady będzie mogło zostać dopiero „zrealizowane” poprzez orzeczenie sądu administracyjnego, który zobowiąże organ podatkowy do uwzględnienia tej zasady w toku postępowania. Dlatego też, w ocenie autora artykułu bardzo istotnym w dalszym ciągu będzie korzystanie przez strony z prawa do przeprowadzenia określonych dowodów, w szczególności, gdy postępowanie podatkowe zmierza w kierunku niekorzystnym dla strony.
Dodatkowo, należy zwrócić uwagę na fakt, że przepisy znowelizowanego art. 122 § 2 Ordynacji podatkowej nie znajdą zastosowania w przypadku, gdy przepisy prawa wymagają od strony wykazania określonych faktów. Będzie się to tyczyć przede wszystkim postępowań, w których podatnik nie będzie w stanie sposób przekonujący udowodnić prawa do poniesionych kosztów uzyskania przychodów czy prawa do zastosowania zwolnienia podatkowego.
Jednocześnie warto podkreślić, że w świetle przepisów przejściowych zastosowanie tej zasady dotyczyć będzie także postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
