Ograniczenie poboru zaliczek na PIT/CIT

Podatnicy mają do dyspozycji kilka rozwiązań podatkowych pozwalających na ograniczenie lub przynajmniej stabilizację ciężaru z tytułu obciążeń podatkowych. Jednym z ważniejszych jest instytucja ograniczenia poboru zaliczek na podatek dochodowy.

To rozwiązanie działa na przyszłość i opiera się na przewidywaniach podatnika w zakresie wysokości dochodu lub zysku w danym roku. Wymaga też indywidualnego rozstrzygnięcia organu podatkowego. O wyborze tego mechanizmu powinny decydować nie tylko bieżące potrzeby podatnika, lecz także charakter prowadzonej działalności, przewidywalność wyniku rocznego oraz możliwość wykazania przed organem podatkowym, że standardowo obliczone zaliczki byłyby niewspółmiernie wysokie.

Na czym polega to rozwiązanie
Ograniczenie poboru zaliczek na podatek dochodowy to instrument, który pozwala skorygować bieżące obciążenia podatkowe w taki sposób, tak aby pozostawały one w racjonalnej proporcji do przewidywalnego rocznego zobowiązania podatkowego podatnika. Rozwiązanie to ma szczególne znaczenie dla tych podatników, u których już w trakcie roku, a niekiedy nawet na jego początku, można zasadnie przyjąć, że suma zaliczek obliczonych według ogólnych zasad określonych w ustawach podatkowych będzie istotnie wyższa w stosunku do podatku należnego od dochodu przewidywanego na dany rok podatkowy.
Z instytucji ograniczenia zaliczek na podatek dochodowy mogą korzystać, dla przykładu ci podatnicy, którzy wybrali uproszczoną metodę wpłacania zaliczek na dany rok, w którym podatnik osiągnął niższy dochód względem roku stanowiącego podstawę do kalkulacji uproszczonej zaliczki.
Ponadto z instytucji ograniczenia zaliczek na podatek dochodowy mnogą korzystać podatnicy korzystający z preferencji podatkowych, których pełny efekt ekonomiczny aktywuje się dopiero w rozliczeniu rocznym. Mechaniczne standardowego obliczanie i wpłacanie zaliczek może prowadzić do powstania nadpłaty, a z ekonomicznego punktu widzenia – do czasowego finansowania budżetu państwa kosztem płynności podatnika. Z tego względu instytucja ograniczenia poboru zaliczek może mieć szczególne znaczenie zwłaszcza dla tych podatników korzystających z ulgi badawczo-rozwojowej oraz ulgi IP Box, a w zależności od konkretnego stanu faktycznego także ulgi na robotyzację, ulgi na prototyp, ulgi na ekspansję, ulgi na pierwszą ofertę publiczną (IPO) oraz ulgi konsolidacyjnej.

Podstawa prawna
Możliwość miarkowania wysokości zaliczek na PIT/CIT w trakcie roku podatkowego wynika z art. 22 § 2a Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, organ podatkowy, na wniosek podatnika, ogranicza pobór zaliczek na podatek, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że zaliczki obliczone według zasad określonych w ustawach podatkowych byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku należnego od dochodu lub zysku przewidywanego na dany rok podatkowy. Przy czym zwrócić trzeba uwagę, że ustawodawca posłużył się sformułowaniem „organ podatkowy ogranicza” a nie „może ograniczyć” pobór zaliczek. Oznacza to, że po spełnieniu ustawowych przesłanek organ jest związany treścią normy prawnej.

Postępowanie w sprawie ograniczenia poboru zaliczek na PIT/CIT jest wszczynane z wyłącznej inicjatywy podatnika i ma uproszczony, odformalizowany charakter. Nie oznacza to jednak, że organ podatkowy jest obowiązany uwzględnić każdy złożony przez podatnika wniosek. Przeciwnie, to na podatniku spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia, że zaliczki będą niewspółmierne do kwoty zobowiązania wynikającego z rocznej deklaracji na PIT/CIT.

Podatnik powinien więc przedstawić stosowne okoliczności i obliczenia, które pozwolą z wysokim prawdopodobieństwem uznać, że zaliczki ustalane według zasad ogólnych byłyby nieuzasadnienie wysokie. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że w tego rodzaju sprawie nie prowadzi się pełnego postępowania dowodowego właściwego dla postępowania wymiarowego, co dodatkowo wzmacnia znaczenie inicjatywy i poziomu argumentacji podatnika.

Co oznacza uprawdopodobnienie
Uprawdopodobnienie nie jest tożsame z udowodnieniem określonych okoliczności. Uprawdopodobnienie uznaje się za środek zastępczy dowodu i oznacza, że na podatniku ciąży obowiązek przedstawienia faktów z wykorzystaniem wiarygodnych środków dowodowych, które organ podatkowy uzna za odpowiadające rzeczywistości. Podatnik nie musi więc wykazywać z całkowitą pewnością, jaka będzie wysokość zobowiązania rocznego w PIT/CIT, powinien jednak przedłożyć spójny i racjonalny materiał pozwalający przyjąć, że dalszy pobór zaliczek powodowałby ich kumulację jako nadpłata.

Uprawdopodobnienie może opierać się również na faktach znanych organowi podatkowemu, wynikających ze złożonych przed wnioskiem o ograniczenie poboru zaliczek deklaracji oraz informacji podatkowych dotyczących podatnika. Mogą to być także bieżące dane finansowe za pierwsze miesiące roku, budżet roczny, czy też kalkulacja planowanych ulg oraz porównanie z poprzednimi latami, z którego wynika, że zaliczki były wyższe niż ostateczny podatek. Znaczenie mogą mieć w szczególności dane historyczne wskazujące, że przy zasadniczo niezmienionej strukturze przychodów i kosztów oraz stabilnym poziomie odliczeń podatnik wykaże, że w poprzednich latach zaliczki obliczane według zasad ogólnych okazywały się niewspółmiernie wysokie względem zobowiązania rocznego, prowadząc do powstania nadpłaty.

Termin złożenia wniosku
Wniosek o ograniczenie poboru zaliczek może być co do zasady złożony w każdym momencie roku podatkowego, jednak tak długo, jak podatnik jest obowiązany do wpłacenia zaliczek za przyszłe okresy. Cezurą czasową jest więc zasadniczo termin płatności konkretnej zaliczki. Instytucja przewidziana w art. 22 § 2a Ordynacji podatkowej, w swoim prospektywnym charakterze służy skorygowaniu bieżącego poboru zaliczek, a więc może dotyczyć wyłącznie tych zaliczek, których termin płatności jeszcze nie upłynął. Jeżeli natomiast termin płatności danej zaliczki już minął, brak jest podstaw do objęcia jej decyzją ograniczającą pobór, ponieważ od tego momentu niezapłacona zaliczka staje się zaległością podatkową. W takim przypadku właściwym instrumentem nie jest już ograniczenie poboru zaliczek, lecz ewentualnie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, w szczególności odroczenie terminu płatności, rozłożenie zaległości na raty albo jej umorzenie.

Czy sposób obliczania zaliczek ma znaczenie?
Dla dopuszczalności zastosowania instytucji ograniczenia poboru zaliczek nie ma natomiast znaczenia, czy podatnik wpłaca zaliczki miesięcznie, kwartalnie czy w formie uproszczonej. Przepis art. 22 § 2a Ordynacji podatkowej odwołuje się bowiem do „zaliczek obliczonych według zasad określonych w ustawach podatkowych”, a więc do każdej ustawowo przewidzianej metody ich ustalania. Z tego punktu widzenia obojętny jest sposób kalkulacji oraz częstotliwość wpłat, lecz to, czy zaliczki w ten sposób ustalone byłyby niewspółmiernie wysokie.