Opieka naprzemienna a preferencyjne rozliczenie PIT

Opieka naprzemienna nie zawsze wyklucza preferencyjne rozliczenie PIT przez rodzica samotnie wychowującego dziecko, jednak kluczowe znaczenie ma sposób sprawowania opieki oraz ustalenie świadczenia wychowawczego 800+. Prawo do preferencji zależy od tego, czy podatnik faktycznie samodzielnie wychowuje dziecko, którego dotyczy rozliczenie.

Preferencyjne rozliczenie PIT przez osoby samotnie wychowujące dzieci jest przedmiotem sporów interpretacyjnych. Szczególne wątpliwości dotyczą rodziców sprawujących opiekę naprzemienną oraz rodziców, którzy po rozstaniu weszli w nowy związek i wychowują kolejne dziecko z obecnym partnerem albo partnerką.

Zgodnie z art. 6 ust. 4c ustawy o PIT, od dochodów jednego rodzica lub opiekuna prawnego, który jest m.in. panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, wobec której orzeczono separację, i który w roku podatkowym samotnie wychowuje dziecko, podatek może zostać określony w preferencyjny sposób. Mechanizm ten polega na obliczeniu podatku w podwójnej wysokości podatku od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci. Preferencja może być istotna zwłaszcza wtedy, gdy dochody podatnika przekraczają pierwszy próg podatkowy.

Jednocześnie art. 6 ust. 4f ustawy o PIT przewiduje istotne wyłączenie. Przepis stanowi, że preferencyjny sposób opodatkowania „nie ma zastosowania do osoby, która wychowuje wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko, w tym również gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną, w związku z którą obydwojgu rodzicom zostało ustalone świadczenie wychowawcze”. W praktyce oznacza to konieczność każdorazowego ustalenia, czy mamy do czynienia jedynie z podziałem czasu opieki, czy z sytuacją objętą ustawową przesłanką negatywną.

W aktualnej praktyce należy odróżnić trzy sytuacje. Po pierwsze, sam fakt opieki naprzemiennej nie musi jeszcze wykluczać preferencji. Jeżeli w okresie, w którym dziecko przebywa u danego rodzica, rodzic ten samodzielnie wykonuje obowiązki wychowawcze, troszczy się o dziecko, organizuje jego życie, edukację, leczenie i bieżące potrzeby, to może występować element samotnego wychowywania. Po drugie, opieka naprzemienna powiązana z ustaleniem świadczenia wychowawczego 800+ dla obojga rodziców może wyłączać preferencję. Po trzecie, istotne znaczenie ma to, który rodzic pobiera świadczenie 800+.

Przykładowo w interpretacji indywidualnej z 22 kwietnia 2026 r., sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.44.2026.2.ST, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wskazał, że wychowywanie dziecka w systemie opieki naprzemiennej nie stanowi samo w sobie przesłanki negatywnej. Organ uznał, że do zastosowania wyłączenia z art. 6 ust. 4f ustawy o PIT konieczne jest spełnienie dwóch warunków: sprawowanie opieki naprzemiennej oraz ustalenie świadczenia wychowawczego w związku z tą opieką w sposób właściwy dla obojga rodziców. W konsekwencji rodzic, który sprawuje opiekę naprzemienną, ale nie pobiera świadczenia 800+, może — przy spełnieniu pozostałych warunków — korzystać z preferencyjnego rozliczenia.

Odwrotna sytuacja występuje, gdy rodzic sprawujący opiekę naprzemienną pobiera świadczenie wychowawcze 800+. W takim przypadku należy liczyć się z odmową prawa do preferencji. Skoro bowiem świadczenie zostało ustalone w związku z opieką naprzemienną, organ podatkowy może uznać, że występuje negatywna przesłanka z art. 6 ust. 4f ustawy o PIT.

Odrębny problem dotyczy rodziców, którzy po rozstaniu weszli w nowy związek i mają kolejne dziecko z nowym partnerem albo partnerką. Literalna część art. 6 ust. 4f ustawy o PIT mówi o osobie, która „wychowuje wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko”. Organy podatkowe próbowały wywodzić z tego, że jeżeli podatnik wychowuje wspólnie z obecną partnerką ich wspólne dziecko, to traci prawo do preferencji także w odniesieniu do dzieci z poprzedniego związku.

Z takim podejściem nie zgodził się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 maja 2026 r., sygn. II FSK 456/25. NSA przyjął, że art. 6 ust. 4f ustawy o PIT należy odnosić do tego dziecka, z którym związane jest preferencyjne rozliczenie. Jeżeli więc obecna partnerka podatnika nie uczestniczy w wychowaniu jego dzieci z poprzedniego związku, to sam fakt pozostawania przez podatnika w nowym związku i wychowywania z partnerką ich wspólnego dziecka nie pozbawia go prawa do preferencji w odniesieniu do dzieci z poprzedniego związku.

Decydujące pozostają zatem fakty. Jeżeli partnerka jedynie mieszka z podatnikiem, ale nie uczestniczy w wychowaniu jego dzieci z poprzedniego związku, preferencja może przysługiwać. Jeżeli jednak faktycznie zajmuje się również tymi dziećmi, wykonuje wobec nich obowiązki wychowawcze, organizuje ich codzienne funkcjonowanie i współdecyduje o ich sprawach, trudno będzie bronić tezy, że podatnik wychowuje je samotnie.

Przykłady

1. Rodzice są rozwiedzeni, dziecko przebywa naprzemiennie u każdego z nich, a świadczenie 800+ zostało ustalone obojgu rodzicom po połowie. Preferencja nie przysługuje żadnemu z rodziców.
2. Rodzice wykonują opiekę naprzemienną, ale świadczenie 800+ pobiera wyłącznie matka, natomiast ojciec nie pobiera tego świadczenia i w czasie pobytu dziecka u niego samodzielnie wykonuje obowiązki wychowawcze. Ojciec ma prawo do preferencji, jeżeli spełnia pozostałe warunki.
3. Rodzic pobiera 800+ przy opiece naprzemiennej i chce rozliczyć się jako samotnie wychowujący dziecko. W takim wariancie organ podatkowy odmawia prawa do preferencji.
4. Rodzic ma dziecko z poprzedniego związku i nowe dziecko z aktualną partnerką. Partnerka nie uczestniczy w wychowaniu dziecka z poprzedniego związku. Preferencja w odniesieniu do dziecka z poprzedniego związku może przysługiwać.
5. Rodzic ma dziecko z poprzedniego związku, ale jego obecna partnerka faktycznie uczestniczy w jego wychowaniu. W takim przypadku preferencja nie powinna przysługiwać, ponieważ dziecko nie jest wychowywane samotnie.

Podsumowując, przy opiece naprzemiennej nie należy automatycznie zakładać ani prawa do preferencji, ani jego braku. Konieczna jest analiza sposobu sprawowania opieki, ustalenia prawa do świadczenia 800+ oraz rzeczywistego udziału innych osób w wychowaniu dziecka, którego dotyczy preferencyjne rozliczenie.