Umorzenie przymusowe akcji podatkowym kosztem
Ustawodawca, nowelizując z dniem 1 stycznia 2026 r. ustawę o PIT, umożliwił uznanie za koszt uzyskania przychodów wydatków poniesionych na objęcie lub nabycie akcji, które następnie na mocy decyzji wydanej przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny zostały umorzone. Krok ten umożliwia inwestorom uwzględnienie nietrafionych decyzji inwestycyjnych w rozrachunku podatkowym.
W świetle art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych […]; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych […]. Tym samym podatnik w celu rozpoznania kosztu z tytułu nabycia akcji musi dokonać ich odpłatnego zbycia. Czynność ta „aktywuje” bowiem koszt uzyskania przychodów.
Zdarzają się natomiast sytuacje, w których dochodzi do umorzenia akcji przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Czynność ta do dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy o PIT nie stanowiła odpłatnego zbycia, co skutkowało niemożnością uwzględnienia w rozliczeniu podatkowym kosztu poniesionego na nabycie umorzonych akcji. Wprawdzie inwestor ponosił ekonomiczną stratę związaną z nabyciem tych akcji, jednak strata ta nie mogła być traktowana jako strata podatkowa. Od negatywnych konsekwencji podatkowych w tym zakresie podatnika mogła uratować jedynie transakcja zbycia tych akcji, nawet za kwotę symboliczną.
Z orzecznictwa NSA (m.in. wyrok z 14 września 2022 r. sygn. akt II FSK 403/22) wynikało, że rekompensaty tej straty nie należy poszukiwać w systemie podatkowym. W orzeczeniu wskazano, że ewentualnie prawo do jej naprawienia należy oceniać pod kątem ochrony prawa własności, wynikającego z art. 64 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP i w tym kontekście - ograniczenia prawa własności - oceniać przepisy dotyczące umorzenia obligacji w ramach przymusowej restrukturyzacji banków pod kątem zachowania zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP).
Na mocy dodanego art. 22 ust. 1v ustawy o PIT w przypadku umorzenia akcji lub innych papierów wartościowych na podstawie decyzji wydanej przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny przyjmuje się, że nastąpiło ich odpłatne zbycie, przy czym wydatki na objęcie lub nabycie tych akcji lub innych papierów wartościowych w części niezaliczonej wcześniej w jakiejkolwiek formie do kosztów uzyskania przychodów:
1) uważa się za koszty uzyskania przychodów poniesione w roku podatkowym, w którym te akcje lub inne papiery wartościowe zostały umorzone, choćby w tym roku podatnik nie uzyskał przychodów opodatkowanych zgodnie z art. 30b ust. 1, oraz
2) uwzględnia się w roku podatkowym, o którym mowa w pkt 1, przy określaniu:
a) dochodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, o którym mowa w art. 30b ust. 2 pkt 1, albo
b) dochodu z odpłatnego zbycia akcji, o którym mowa w art. 30b ust. 2 pkt 4.
Dzięki nowelizacji ustawy o PIT umorzenie akcji na podstawie decyzji wydanej przez BFG będzie skutkowało uznaniem, że doszło do ich odpłatnego zbycia. Tym samym, wydatki poniesione na objęcie lub nabycie przymusowo umorzonych decyzją administracyjną akcji lub innych papierów wartościowych zaliczane będą do kosztów uzyskania przychodów.
W świetle przepisów przejściowych przepisy te będą miały zastosowanie do wydatków poniesionych przez podatnika na objęcie lub nabycie akcji lub innych papierów wartościowych, których umorzenie nastąpiło na podstawie decyzji wydanej po dniu 31 grudnia 2025 r. Nie jest więc możliwe „wsteczne” zastosowanie znowelizowanych przepisów.
