Dopuszczalność zawarcia umowy o pracę z członkiem zarządu w sp. z o.o.

Możliwość nawiązywania stosunku pracy z członkiem zarządu spółki z o.o będącym jednocześnie większościowym wspólnikiem nabiera coraz szerszego rozgłosu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych coraz częściej stawia zarzut pozorności istnienia stosunku pracy względem członków zarządu, którzy „pracują w swoich spółkach”, a w konsekwencji odmawia świadczeń należnych pracownikom.

Problem dotyczy przede wszystkim umów o pracę zawieranych z osobą, która jest jednocześnie członkiem zarządu oraz większościowym wspólnikiem w danej spółce.

Przypomnijmy, że istotą stosunku pracy (art. 22 §  1.K.P.) jest wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Zatem dla istnienia stosunku pracy koniczne jest spełnienie następujących okoliczności:

• musi być wykonywana praca określonego rodzaju. Przy czym, w przypadku członków zarządu pojęcia „wykonywanie pracy” nie może ograniczać się do czynności sensu stricte zarządczych, czyli do zadań należących do kompetencji organu zarządczego.
• praca ma być wykonywana pod kierownictwem. Ta właśnie przesłanka pozostaje najbardziej problematyczna do spełnienia w okolicznościach kiedy członek zarządu pracuje w spółce, której jest właścicielem („praca u siebie”).

W orzecznictwie potwierdzono, że jedyny lub niemal jedyny wspólnik spółki z o.o. nie podlega zatem pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. W konsekwencji tam, gdzie status wykonawcy pracy (pracownika) zostaje zdominowany przez właścicielski status wspólnika spółki z o.o., nie może być mowy o zatrudnieniu w ramach stosunku pracy takiego wspólnika, który nie pozostaje w pracowniczej relacji podporządkowania wobec samego siebie (uchwała Sądu Najwyższego z 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23.)

W doktrynie ukształtowała się linia orzecznicza, która wskazuje na istotne okoliczności, które eliminują możliwość skutecznego nawiązania stosunku pracy z członkiem zarządu. Jako przykład można wskazać na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2025 r., II USK 418/24, z uzasadnienia którego wynikają niniejsze tezy:

1.  Praca musi być faktycznie wykonywana.

W przypadku wspólników spółek kapitałowych o zakwalifikowaniu zatrudnienia jako czynności pracowniczych nie rozstrzygają przepisy prawa handlowego, lecz przepisy charakteryzujące stosunek pracy. Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania pracy zasadnicze znaczenie ma nie to, czy umowa o pracę została zawarta i czy jest ważna (jako nienaruszająca art. 58 § 1 k.c.), lecz to, czy strony umowy pozostawały w stosunku pracy (art. 8 ust. 1 u.s.u.s.). O tym zaś, czy strony istotnie w takim stosunku pozostawały i czy stosunek ten stanowi tytuł ubezpieczeń społecznych, nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki oraz wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. W przypadku zatrudnienia wspólników spółek kapitałowych pełniących w nich funkcje zarządcze, decydujące znaczenie dla oceny charakteru stosunku prawnego łączącego spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z jej wspólnikiem i członkiem zarządu ma treść tego stosunku i warunki jego realizacji.

2.  Praca podporządkowana.   

Gdy mamy do czynienia z większościowym udziałowcem dwuosobowej spółki z o.o., będącym jej jednoosobowym zarządem, to nie może być on uznany za jej pracownika dlatego, że prowadzi to do sytuacji, w której społeczny status wykonawcy pracy staje się dla danej osoby jedynie funkcjonalnym elementem jej statusu właściciela spółki, służąc jej kompleksowej obsłudze, a więc do sytuacji, w której dochodzi do swoistej symbiozy pracy i kapitału, sprzecznej z aksjologią prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych, opartą - co do zasady - na założeniu oddzielania kapitału oraz pracy. Jedyny lub niemal jedyny wspólnik spółki z o.o. nie podlega zatem pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. W konsekwencji tam, gdzie status wykonawcy pracy (pracownika) zostaje zdominowany przez właścicielski status wspólnika spółki z o.o., nie może być mowy o zatrudnieniu w ramach stosunku pracy takiego wspólnika, który nie pozostaje w pracowniczej relacji podporządkowania wobec samego siebie.

3. Praca pod nadzorem.

Dozwolone jest zatrudnienie wspólników dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w tym także na stanowiskach zarządczych, gdy z ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności rzeczywiście realizowanego stosunku prawnego, na podstawie którego wspólnik wykonywał czynności na rzecz spółki, wynikało, że był on poddany zarówno ekonomicznej zależności od swojego pracodawcy, jak i formalnemu nadzorowi sprawowanemu przez zgromadzenie wspólników, na którym podjęcie uchwał wymagało uzyskania takiej kwalifikowanej większości głosów, że posiadane przez wspólnika-zarządcę udziały własnościowe, jako wspólnika większościowego, nie dawały mu statusu wspólnika dominującego, który mógłby samodzielnie decydować w sprawach istotnych dla spółki.