Reforma PIP po pracach parlamentarnych – istotne zmiany dla pracodawców

Parlament zakończył prace nad ustawą o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2250 i druk senacki nr 654). Nowelizacja istotnie wzmacnia kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy i zmienia sposób reagowania na przypadki powierzania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla stosunku pracy.
Najważniejsza zmiana polega na tym, że w określonych przypadkach istnienie stosunku pracy będzie mogło zostać stwierdzone w drodze decyzji administracyjnej.
Nowe przepisy przewidują, że jeżeli praca jest wykonywana w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, a strony posłużyły się umową cywilnoprawną albo współpracą w formule B2B, Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła podjąć działania zmierzające do formalnego ustalenia, że w rzeczywistości mamy do czynienia z zatrudnieniem pracowniczym.
Mechanizm ma być dwuetapowy. Najpierw właściwy organ PIP będzie mógł wydać polecenie usunięcia naruszenia. Jeżeli nie zostanie ono wykonane, możliwe będzie wszczęcie postępowania i wydanie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy.
Szczególnie istotne jest to, że ustawa przewiduje reguły uzupełniające na wypadek braku możliwości ustalenia wszystkich warunków zatrudnienia. W takim przypadku organ może przyjąć rozwiązania najmocniej zbliżone do etatu, w tym umowę na czas nieokreślony, pełny wymiar czasu pracy czy minimalne wynagrodzenie.
Nowelizacja nie ogranicza się wyłącznie do „przekształcania” umów cywilnoprawnych. Ustawa przewiduje także:
• możliwość prowadzenia niektórych czynności kontrolnych zdalnie,
• rozwój kontroli opartych na analizie ryzyka,
• szerszą wymianę danych między PIP, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową,
• wprowadzenie interpretacji indywidualnych PIP dotyczących kwalifikacji danego modelu współpracy jako stosunku pracy.
Ustawa zaostrza również odpowiedzialność za naruszenia praw pracowniczych. Podniesione mają zostać grzywny za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, a także wysokość mandatów nakładanych w postępowaniu wykroczeniowym.
Istotnym elementem reformy są regulacje przejściowe. Nowe przepisy mają objąć również te umowy cywilnoprawne, które zostały zawarte wcześniej, ale nadal będą trwały w chwili wejścia ustawy w życie.
Jednocześnie ustawodawca przewidział okres pozwalający na uporządkowanie części istniejących relacji.
Najistotniejszy praktycznie jest tu art. 16. Wynika z niego, że podmiot, który przed wejściem ustawy w życie zawarł umowę cywilnoprawną albo korzystał z faktycznego świadczenia pracy za wynagrodzeniem w warunkach odpowiadających stosunkowi pracy, nie będzie ponosił odpowiedzialności z Kodeksu pracy, jeżeli w terminie 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie dobrowolnie doprowadzi stan do zgodności z prawem przez zawarcie umowy o pracę.