Umowa zlecenia zawarta z nierezydentem a obowiązek opłacania składek do ZUS
O konieczności zgłoszenia umowy zlecenia do obowiązkowych składek na ubezpieczenia społecznie nie decyduje status Zleceniobiorcy, np. to w jakim kraju Zleceniobiorca zamieszkuje, lecz okoliczność czy zlecone czynności będą realizowane na terytorium Polski.
W myśl art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są:
- są pracownikami, (od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku) lub
- osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług o(d dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy(.
Zatem okolicznością uzasadniającą powstanie obowiązku opłacania obowiązkowych składek społecznych od umowy zlecenia jest:
- zawarcie umowy z płatnikiem składek, który prowadzi działalność na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej,
- wykonywanie czynności objętych umową zlecenia na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.
W przypadku umów zlecenia zawieranych przez polskich płatników z osobami fizycznymi będącymi nierezydentami, z punktu widzenia podlegania ubezpieczeniom, istotne znaczenie ma wskazanie w treści umowy miejsca wykonywania czynności objętych zakresem umowy.
Jednocześnie należy też zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.
Z orzecznictwa wynika, że cytowany powyżej przepis należy interpretować w ten sposób, iż obejmuje on swoim zakresem dwie, różne kategorie osób, które podlegają wyłączeniu z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 października 2019 r., (...) UK 194/18, z ustawy systemowej nie wynika wymóg łącznego spełnienia dwóch wymienionych w nim przesłanek niepodlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego przez obywateli państw obcych. Przepis ten kreuje dwie niezależne od siebie kategorie określonych w nim osób, które obowiązkowi temu nie podlegają. Są nimi - po pierwsze - obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Polski nie ma charakteru stałego oraz - po drugie - obywatele państw obcych, którzy zatrudnieni są w wymienionych w tym przepisie placówkach.
Charakter pobytu (stały albo niestały) należy odnosić w relacji do powszechnego obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, czyli do podstawy ubezpieczenia. Ten charakter nie zależy, w konsekwencji, od tego, jaki zamiar, co do okresu przebywania w Polsce, przejawia cudzoziemiec. Stały pobyt w rozumieniu art. 5 ust. 2 cytowanej ustawy podlega zatem ocenie w zależności od realizacji działalności, z której wynika ustawowy obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Stały pobyt to pobyt niezmienny w danym okresie, czyli w okresie realizacji podstawy ubezpieczenia, (...). O tym, czy dany pobyt ma charakter stały nie decyduje więc stały pobyt w sensie "długotrwałości i stałości pobytu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej", albowiem w takim wypadku wyłączeniu z ubezpieczeń społecznych podlegaliby ci cudzoziemcy, których pobyt nie ma "takich cech", choć spełnialiby warunki podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, jako wspólnicy jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2017 r.,II UK 295/16).
Wskazać zatem należy, że pomimo ustawowego, ogólnego wyłącza z ubezpieczeń społecznych osób, których pobyt na terytorium polski nie jest stały – ubezpieczeniami tymi są jednak objęte te osoby, jeżeli realizują pracę zarobkową lub czynności zlecone na terytorium Polski.
Podobna tematyka była przedmiotem ostatnich wyjaśnień udzielanych przez ZUS w trybie interpretacji indywidualnej (pismo z dnia 21 października 2025 r. Centrala Zakładu Ubezpieczeń Społecznych DI/100000/43/947/2025). Jeden z płatników zwrócił się do ZUS z pytaniem. czy zawarta przez niego umowa zlecenia podlega obowiązkowym składkom społecznym. Płatnik wskazał, że na terytorium Polski zawarł umowę zlecenia z osobą fizyczną zagraniczną, tj. zamieszkującą stale na terytorium Arabii Saudyjskiej. Zleceniobiorca wskazał, że co do zasady umowa zlecenia będzie realizowana z miejsca zamieszkania Zleceniobiorcy, ale mogą wystąpić okoliczności, w których Zleceniobiorca będzie musiał przyjechać i wykonywać też niektóre czynności w Polsce w związku ze świadczonymi usługami na rzecz Wnioskodawcy. Niemniej jednak okoliczność taka będzie miała charakter incydentalny, maksymalnie 2-3 razy w roku, a sam pobyt w Polsce nie będzie miał charakteru ciągłego, czyli będzie on ograniczony do kilku dni.
W tak zakreślonym stanie faktycznym ZUS wskazuje, że w sytuacji, gdy Wnioskodawca zamierza zatrudnić cudzoziemca zamieszkującego na terenie Arabii Saudyjskiej, który będzie wykonywał pracę wyłącznie na terenie Arabii Saudyjskiej, prawidłowym jest stanowisko Wnioskodawcy w przedmiocie braku obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od umowy zlecenia zawartej z taką osobą.
