Najważniejsze wyroki TSUE i NSA – co przyniesie 2026 r.?
Rok 2026 zapowiada się jako okres istotnych rozstrzygnięć dla praktyki podatkowej.
Do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej trafiła bowiem wyjątkowo duża liczba pytań prejudycjalnych z polskich sądów administracyjnych, obejmujących kluczowe zagadnienia z zakresu VAT, PCC, podatków dochodowych oraz akcyzy. Równolegle, na „polskim podwórku” oczekujemy uchwał poszerzonych składów NSA, które mogą istotnie zmienić standardy proceduralne w postępowaniach sądowoadministracyjnych.
1. VAT – moment odliczenia, zbycie przedsiębiorstwa i granice zwolnienia z VAT
Jednym z najbardziej oczekiwanych orzeczeń jest sprawa T-689/24, zainicjowana pytaniem NSA dotyczącym zgodności art. 86 ust. 10 i 10b pkt 1 ustawy o VAT z art. 178 dyrektywy VAT. Sednem sporu jest to, czy państwo członkowskie może uzależnić moment wykonania prawa do odliczenia VAT od formalnego „otrzymania” faktury, podczas gdy dyrektywa VAT zastrzega jedynie warunek jej „posiadania”. Stwierdzenie błędnej implementacji dyrektywy do polskiego porządku prawnego może prowadzić do fundamentalnej zmiany postrzegania faktury jako podstawy istnienia prawa do odliczenia.
Równie istotna jest sprawa T-366/25, dotycząca darowizny udziałów w przedsiębiorstwie, które następnie zostały wniesione do spółki osobowej. Pytanie sprowadza się do tego, czy taka kolejność wydarzeń może być traktowana jak zbycie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o VAT i art. 19 dyrektywy VAT. Jeśli TSUE uzna, że mamy do czynienia z przekazaniem całości majątku to czynność ta pozostanie poza zakresem VAT, co może mieć istotne znaczenie dla planowania sukcesji i restrukturyzacji rodzinnych biznesów.
Istotna może okazać się również sprawa w zakresie usług kulturalnych, która wskutek postanowienia NSA z 25 września 2025 r. (I FSK 1783/24) także czeka na rozstrzygnięcie przez TSUE. Trybunał ma odpowiedzieć, czy udzielenie sublicencji do praw autorskich może zostać uznane za „świadczenie niektórych usług kulturalnych” w rozumieniu art. 132 ust. 1 lit. n dyrektywy VAT. Rozstrzygnięcie to wyznaczy jasną granicę między działalnością kulturalną zwolnioną z VAT, a stricte komercyjną – co będzie miało kluczowe znaczenie zarówno dla publicznych instytucji kultury, muzeów, fundacji oraz indywidualnych twórców.
2. PCC i podatki dochodowe – restrukturyzacje i exit tax
Poza VAT-em szczególne emocje budzą sprawy z pogranicza PCC i podatków dochodowych – m.in. w sprawie C-197/25, w której TSUE rozstrzygnie czy państwa członkowskie mają pełną swobodę w uznawaniu spółek jawnych za spółki kapitałowe na potrzeby podatku kapitałowego. Odpowiedź Trybunału przesądzi, czy przekształcenie podmiotu w spółkę jawną skutkuje obowiązkiem zapłaty PCC czy też pozostaje poza zakresem opodatkowania (jako restrukturyzacja neutralna podatkowo).
Innym znaczącym rozstrzygnięciem może okazać się sprawa C-430/25, dotycząca polskiego exit tax. TSUE ma ocenić, czy natychmiastowy pobór podatku od niezrealizowanych zysków nie narusza swobody przepływu osób oraz czy organ może żądać zapłaty exit tax od hipotetycznej wartości majątku emigranta. Stanowisko Trybunału całkowicie odmienić dotychczasową praktykę polskich organów podatkowych.
3. Akcyza – zwroty i zwolnienia
W obszarze akcyzy uwagę przyciągają dwie sprawy: C-593/25 oraz T-381/25. W pierwszej TSUE oceni, czy wymóg wykazania uszczerbku majątkowego przy zwrocie akcyzy od energii jest zgodny z prawem UE. Pozytywne dla podatników rozstrzygnięcie mogłoby znacząco ułatwić dochodzenie nadpłat. Druga dotyczy zwolnienia z akcyzy alkoholu etylowego skażonego glikolem propylenowym. Trybunał odpowie, czy sama klasyfikacja do kodu CN 2207 20 wystarcza do odmowy zwolnienia (wyrok ten przesądzi, czy restrykcyjne podejście polskich organów znajdzie potwierdzenie na gruncie prawa unijnego).
4. Uchwały NSA – ważne zagadnienia procesowe
Równocześnie, czekamy na dwie uchwały poszerzonego składu NSA, które mogą mieć daleko idące konsekwencje w praktyce. Pierwsza sprawa dotyczy skutków podpisania skargi przez osobę nieuprawnioną – NSA zdecyduje, czy podpisanie skargi przez osobę nieuprawnioną będzie skutkować wezwaniem do jej uzupełnienia czy odrzuceniem (wniosek prezesa NSA z 23 czerwca 2025 r. znak: BO.511.14.2025).
NSA rozstrzygnie też wątpliwości dotyczące zakresu umocowania pełnomocnika do wniesienia skargi kasacyjnej. W przypadku odpowiedzi twierdzącej pełnomocnicy występujący przed sądem I instancji (WSA) nie będą zobowiązani do uzyskiwania odrębnego pełnomocnictwa, aby przygotować i złożyć skargę kasacyjną lub zażalenie na jej odrzucenie (wniosek prezesa NSA z 22 lipca 2025 r., znak: BO.511.20.2025).
Czeka nas więc okres intensywnej weryfikacji polskich przepisów w świetle prawa unijnego oraz zmian o charakterze proceduralnym – miejmy nadzieję, że okaże się on czasem łagodzenia restrykcyjnych praktyk organów podatkowych.
