Neutralność VAT w praktyce: podatek VAT tylko od budynku, nie od działki

Nie każde przekazanie nieruchomości z majątku prywatnego do majątku wspólnego małżonków wiąże się z obowiązkiem zapłaty VAT. Najnowszy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (I FSK 1762/22) wyjaśnia, że podatek należy naliczyć tylko od tej części nieruchomości, od której podatnik wcześniej odliczył VAT.

Stan faktyczny

Sprawa dotyczyła kobiety prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą, będącej czynnym podatnikiem VAT, która wraz z mężem – nieprowadzącym działalności – nabyła działkę pod budowę domu na własne cele mieszkaniowe. Zakup gruntu nie podlegał opodatkowaniu VAT i nie miał związku z działalnością, przez co podatniczce nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego. Po rozpoczęciu budowy plany inwestycyjne uległy zmianie. Zadecydowano, że budynek zostanie wykorzystany do celów zarobkowych (np. wynajem lub sprzedaż), co umożliwiło podatniczce odliczanie VAT od wydatków budowlanych.

Zanim jednak budowa została ukończona, a dom oddany do użytkowania, małżeństwo postanowiło w nim zamieszkać, przekazując nieruchomość do majątku wspólnego. Powstało wówczas pytanie: czy takie nieodpłatne przekazanie powoduje obowiązek naliczenia VAT?

Stanowisko Dyrektora KIS: podatek od całej wartości nieruchomości

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stwierdził, że przekazanie nieruchomości do majątku prywatnego stanowi nieodpłatną dostawę towarów podlegająca VAT, ponieważ podatniczka przy budowie budynku korzystała z prawa do odliczenia podatku naliczonego (art. 7 ust. 2 ustawy o VAT). Organ stwierdził także, że w myśl art. 29a ust. 8 ustawy o VAT opodatkowaniu podlega zarówno budynek, jak i grunt, a więc podatek powinien zostać naliczony od całej wartości nieruchomości.

WSA/NSA: tylko budynek, nie grunt

Z takim podejściem nie zgodził się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. III SA/Wa 2570/21). Sąd podkreślił, że nieodpłatna dostawa towarów podlega VAT tylko wtedy, gdy podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu lub wytworzeniu danego towaru. W omawianej sprawie podatniczka nie miała prawa do odliczenia VAT przy zakupie gruntu. Prawo do odliczenia powstało dopiero później – w odniesieniu do wydatków na budowę budynku. Tym samym, podstawą opodatkowania mógł być wyłącznie koszt wytworzenia budynku.

Stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, podkreślając, że art. 29a ust. 8 ustawy o VAT nie może być stosowany automatycznie.

W konsekwencji, przy nieodpłatnym przekazaniu nieruchomości z majątku firmowego do prywatnego:

• podatek VAT należy naliczać tylko w zakresie, w jakim podatnik wcześniej korzystał z prawa do odliczenia podatku naliczonego (tutaj: od wartości budynku).
• grunt nie podlega opodatkowaniu, jeśli jego nabycie było poza VAT lub nie dawało prawa do odliczenia,
• art. 29a ust. 8 ustawy o VAT stosuje się tylko wtedy, gdy cała transakcja stanowi czynność opodatkowaną.

Podsumowując

Dla wielu przedsiębiorców (zwłaszcza tych, którzy w toku prowadzenia działalności zmieniają sposób wykorzystania nieruchomości) rozstrzygnięcie to będzie korzystne. Wyrok ogranicza ryzyko nadmiernego obciążenia podatkowego w sytuacji, gdy zmiana planów życiowych lub gospodarczych powoduje, że inwestycja ostatecznie trafia do majątku prywatnego. Stanowisko sądów pokazuje, że nie każda zmiana przeznaczenia majątku powoduje obowiązek zapłaty VAT od całej jego wartości.