Sprzedaż odpadów a mechanizm podzielonej płatności

Zgodnie z art. 108a ustawy o VAT, obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności (MPP) ma zastosowanie wyłącznie w przypadku gdy:
• przedmiotem sprzedaży są towary/usługi „wrażliwe” (z załącznika nr 15 do ustawy VAT),
• kwota należności ogółem przekracza 15.000 zł brutto (lub jej równowartość w walucie obcej),
• transakcja realizowana jest między podatnikami VAT w ramach czynności podlegającej opodatkowaniu w Polsce (sprzedaż krajowa).

Łączne spełnienie wszystkich tych przesłanek powoduje, że sprzedawca ma obowiązek oznaczyć fakturę adnotacją „mechanizm podzielonej płatności” oraz przyjąć płatność w tej formie (patrz: art. 106e ust. 1 pkt 18a oraz art. 108a ust. 2 ustawy o VAT). W innych okolicznościach split payment ma charakter dobrowolny, co znaczy, że strony mogą umówić się na taki sposób zapłaty, ale nie mają takiego obowiązku.

1. Nie każda sprzedaż odpadu z obowiązkiem MPP
W kontekście obrotu odpadami, kluczowe znaczenie ma to, że o obowiązku MPP nie decyduje sam fakt sprzedaży odpadu, lecz jego klasyfikacja według PKWiU 2015, która stanowi punkt odniesienia dla stosowania przepisów art. 108a ustawy VAT. W tym zakresie, szczególne znaczenie mają następujące pozycje załącznika nr 15:

W praktyce, ten sam towar – w zależności od sposobu jego kwalifikacji na gruncie PKWiU – może podlegać obligatoryjnemu MPP albo pozostawać poza tym obowiązkiem.

Przykładowo:
• palety drewniane – mogą kwalifikować się do kodu 16.24.11.0 PKWiU (jeżeli sprzedawane są jako pełnowartościowy towar: nośnik ładunku, także używany) lub do kodu 38.11.59.0 PKWiU (jeżeli sprzedawane są jako odpad). Żadna z tych kategorii nie została jednak wskazana w załączniku 15 do ustawy o VAT, zatem w zakresie ich sprzedaży sprzedawca nie będzie miał obowiązku stosowania mechanizmu podzielonej płatności.
• złom metalowy, niklowany, żelazny czy z cyny – zgodnie z objaśnieniami do PKWiU 2015, towary te zaliczają się do kodu 38.11.58.0 PKWiU jako: odpad inny niż niebezpieczny zawierający metal. Ten kod PKWiU został wskazany w załączniku 15 do ustawy o VAT, a więc ich sprzedaż może powodować obowiązek zastosowania MPP o ile spełnione zostaną pozostałe warunki (tj. sprzedaż będzie dostawą krajową, a wartość brutto faktury przekroczy 15 tys. zł).

Warto jednak podkreślić, że katalog wskazany w załączniku nr 15 jest dużo szerszy i obejmuje także m.in.: zużyte urządzenia przeznaczone do złomowania (np. sprzęt elektroniczny) oraz surowce wtórne (metalowe, papierowe, szklane, z tworzyw sztucznych). Oznacza to, że obowiązek MPP może pojawić się nie tylko przy sprzedaży „odpadu”, ale również na etapie obrotu surowcem przetworzonym.
W konsekwencji, nie każda sprzedaż odpadu będzie automatycznie objęta MPP. Każdy taki przypadek wymaga odrębnej, uporządkowanej analizy pod kątem obowiązku stosowania tego mechanizmu – w szczególności ustalenia:
1) Jaki kod PKWiU przypisany jest do towaru?
2) Czy kod ten znajduje się w załączniku nr 15 do ustawy o VAT?
3) Czy wartość faktury przekracza 15.000 zł brutto?

2. Próg wartościowy i faktury mieszane
Wskazany w ustawie o VAT próg 15.000 zł odnosi się do wartości pojedynczej faktury, a nie wartości całej umowy czy współpracy między kontrahentami. Oznacza to, że nawet w przypadku dużych kontraktów obowiązek MPP nie powstanie, jeżeli rozliczenie odbywa się poprzez kilka faktur, z których żadna nie przekracza ustawowego limitu. Próg ten dotyczy kwoty brutto, która w przypadku transakcji w walucie obcej podlega przeliczeniu według kursu średniego NBP na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego (patrz: art. 31a ustawy o VAT).
Przykład:

Szczególną uwagę należy zwrócić także na faktury mieszane, czyli takie, które obejmują zarówno towary objęte załącznikiem nr 15, jak i towary spoza tego katalogu. Zgodnie z utrwalonym podejściem, jeżeli wartość faktury przekracza 15.000 zł brutto, a choćby jedna pozycja dotyczy towaru „wrażliwego”, to cała faktura powinna zostać oznaczona adnotacją „mechanizm podzielonej płatności” – co istotne, obowiązek zapłaty MPP dotyczy w takim przypadku tej części należności, która odpowiada podatkowi VAT od pozycji „wrażliwych”, przy czym przepisy dopuszczają zapłatę całej kwoty wynikającej z takiej faktury.

3. Transakcje krajowe między podatnikami VAT
Należy także pamiętać, że mechanizm podzielonej płatności ma zastosowanie wyłącznie do transakcji krajowych realizowanych pomiędzy podatnikami VAT, które opłacane są przelewem na rachunek rozliczeniowy powiązany z rachunkiem VAT. Nie obejmuje on sprzedaży konsumenckiej ani płatności dokonywanych w formie gotówkowej czy kartą. W określonych przypadkach MPP może jednak dotyczyć podmiotów zagranicznych (jeżeli są zarejestrowane do VAT w Polsce i uczestniczą w transakcji opodatkowanej na terytorium Polski).